Startpagina

1 omhoog

Oude prenten

Foto's

Plattegrond

Kaarten

Auteursrechten

Email kontakt

 

 
Kleyn Poelgeest

 


Opgraving van Klein Poelgeest in volle gang zomer 1988

 

Bij mijn onderzoek in 1988 naar aanleiding van de komende opgraving van Klein Poelgeest kwam ik regelmatig dat de ene keer het huis in de Hoge Waard stond en een andere keer in den Lage Waard.

De heer W.A, Beelaerts heeft ook onderzoek gedaan naar deze verhandelingen. Hij kwam het volgende tegen (Leids jaarboekje 1912 blz. 147 t/m 149).

Bij mijn onderzoek naar de waarheid in zake het huis Toll in het ambacht Kouderkerk is mij gebleken dat het huis Klein Poelgeest niet vanouds in den Hooge Waard heeft gestaan. In de acte van opdracht dd. vrijdag na St. Martijn den winter 1386 (te vinden op fol. 248 van deel 50 der Hollansche leen en registerkamer) staat dat " Jan van Poelgeest opdraagt en wordt beleend met dat achtende weer van der kerc oestwaert te Koudekerc ende woninge mei enen goeden boemgaert, dat hout te samen seventiend ende een half morghen lands ende een esbroec daer after an wat breder dan wat weder.

M.a.w. dit huis heeft gestaan naast de negende weer land van die van Toll's in den Lage Waard. Aldus de heer W.A. Beelaerts.

Blijft natuurlijk de vraag; Lag, het opgegraven huis Poelgeest nu in de Hooge Waard of in de Lage Waard. Het is bekend dat archeologen altijd aan het combineren zijn archief versus het gevondene. We hoeven alleen te kijken naar wat de heer Baart gevonden heeft in Amsterdam, en o wat zou hij graag willen dat het kasteel van Amstel is.

Zelf denk ik dat de benamingen door elkaar zijn gehaald zoals ik heb onderzocht, Roefstra heeft veel materiaal gekregen van mij om zijn boekje voor de Nederlandse Kastelenstichting te schrijven.

In een andere verhandeling lezen wij dat den Toll in de Hoge Waard ligt. Huis den Toll, dat voor het jaar 1306 met 14 morgen land in de Hoge Waard lag en 26 morgen land in de Lage Waard. Met andere woorden, men kan zich makkelijk vergist hebben over de goede lokatie van Klein Poelgeest.

Na het beleg van Groot Poelgeest en de daarop volgende overgave van Groot Poelgeest in 1354 schijnt Gerrits jongere broer, Jan van Poelgeest zich dieper landinwaards gevestigd te hebben. Het land rondom Kouderkerk was verdeeld in zogenaamde weeren, lange smalle stroken, ongeveer 100 meter breed en soms een half uur gaans lang. Deze eigenaardige indeling komt voort uit, dat een boer niet over andersmans land wil.

Jan van Poelgeest werd op de vrijdag na St. Martijn 1386 beleend met de achtende weer van de kerc oostwaarts te Kouderkerk, zo blijkt uit een acte van 1410.

Jan heeft hier inderdaad gewoond. Op dezelfde dag gaf hij zijn vrouw, jonkvrouw Belie Gerritsdochter van Oosterwijc "de mindere helft van een weer lands mit eenre woninge, daer hi nu ter tijt in woend ende enen boemgaert daeran mit enen elsbroec, welc weer hout seventien morghen twee hond lands behalve den werf, daer sine woninghe up staet ende boemgaert ende dien elsbroec" als lijftocht maakt.

Wanneer Jan met deze dame gehuwd is blijft onbekend, maar het zou goed mogelijk zijn dat Belie zijn tweede echtgenote was. Ook komt er een Aleid van Beets voor als vrouw van Jan van Poelgeest rond 1368. Deze Aleid zou vroeg gestorven zijn. Jan blijkt zich in zijn dagen te hebben bezig gehouden met het indijken van polders. Dit bijkt uit een acte van 1373. Hij krijgt van Jan van Blois vergunning de "Deurlooperpolder te bedijken". Nu is het wel merkwaardig dat hij de daaraan grenzende polder "Verbeliepolder" krijgt. Hij noemde die polder naar de naam van zijn tweede echtgenote.

Uit het eerste huwelijk tussen 1360-1370 zijn twee dochters en een zoon geboren Clementia, Aleida, Gerrit. Uit het tweede huwelijk twee zoons Jan en Willem. Clementia de oudste dochter huwde met Floris van Toll. Aleida verwief haar algemene bekendheid als bijzit van Graaf Albrecht van Beieren. Zij werd in 1383 hofdame bij Margaretha van Briegg, Albrechts eerste echtgenote. Toen Margaretha in 1386 overleed bloeide er een liefdes relatie op tussen de 57 jarige Graaf Albrecht en de jonge Aleida van Poelgeest. Tot 1388 bleef Aleida op het slot Klein Poelgeest wonen, hierna kreeg zij van de Graaf een eigen woning. Men zou deze woning moeten zoeken op de Vijverberg en later in de Papestraat.

Sedert de uitvoerige studie van wijlen de heer Beelaerts van Blokland, zou zijn mening zijn dat "het huis als een ommuurd hof op het buitenhof, gelegen tussen het huidige kadastergebouw en het restaurant Deyers".

De Graaf overlaadde zijn geliefde met geschenken, zij verkreeg 300 franken per jaar uit de inkomsten van Kennemerland.. Tevens zorgde Aleid ervoor dat haar Familie niet vergeten werd. Haar vader Jan van Poelgeest kreeg een hofstede in de Poten, en de Heerlijkheden Oost en West Hellevoet (1) bij den Briel (wij hebben copieen van de originelen). Aan haar oom Dirk werd herhaaldelijk renten kwijt gescholden terwijl hij lage erfpacht, verschillende visserijen in Zuid Holland ontving. Ook haar broer Gerrit ontving een gift, eveneens haar zuster die in het klooster Koningsveld was. Verder nog een tante die kloosterlinge was in Ter Lee. Benevens haar eigen personeel, ook alle bewoners van Poelgeest werden ontheven van schot en hofdiensten.

Na de moord ( Op St. Mauritius 1392) op Aleid van Poelgeest en Willem Cuser, werden diverse kastelen met de grond gelijk gemaakt.

Bij het overlijden van Aleid was haar vader reeds overleden, en haar broer Gerrit nog minderjarig. Uit vrees dat de Hoeken wraak zouden nemen op de familie van Poelgeest zocht men veiligheid op het sterke slot Groot Poelgeest. Dit wordt verondersteld uit de inschrijving in het register van St. Luciendag 13 december 1415, waarbij Heer Gerrit nieuwe leenbrieven ontving. Deze Gerrit, uit het huwelijk van Jan van Poelgeest en Belia, zou hij in 1398 meerderjarig geworden zijn.

Wanneer Klein Poelgeest verwoest werd moeten we gelijk stellen met Groot Poelgeest, Foreest en den Toll 1420 tijden het opnieuw oplaaien van Groot Poelgeest. Hoe het ook zij, De zoon van Gerrit, Jan heeft het kasteel opnieuw opgebouwd, in de Hoge Waard waar ook het oude huis stond. Hij heeft het huis op 12 mei 1437 opgedragen aan Philips van Bourgondie.

Heer Gerrit was gehuwd met Willemyne van Naaldwijk, die het kasteel Oud-Teylingen of Lockhorst geerfd had en er in 1466 stierf Na haar overlijden verliet Jan van Poelgeest, Klein Poelgeest en vertrok naar Oud-Teylingen te Warmond.

Zijn zoon Adriaan stierf kinderloos en vermaakte Klein Poelgeest aan de zoon van zijn zuster Sophia Gerrit van Hoochwoude. Het huis dat over het algemeen leeg stond bleef in deze familie tot 1614.

Het kasteel was in 1810 zo verwaardeloosd dat het in 1824 werd afgebroken.

 

Bronvermelding

- Buiten 23 oktober 1915

- Holland uit vroeger tijden: deel 2 blz. 438 & 439 deel 3 blz. 436 & 437

- Moord op Aleida van Poelgeest: Blz. 48 & 57.

- J.W. van Poelgeest: Moord op Aleida: blz. 21 - 26

: Klein Poelgeest blz. 26 - 20

- H.K.T. blad 1 e jaargang nr. 1 sept 1986 le jaargang nr. 2 dec 1986

- G. van Leeuwen: Ordonantien van het baljuwschap van Rijnland blz. 40

- J.J. Orles: Beschrijvingen der stad Leyden 1781: Blz 5.

- Tegenwoordige staat van Holland: deel 3 blz 365

- De Viersprong: nr. 7 mei 1986 blz. 30 - 33 J. van Zwieten.

- Leids jaarboekje 1907: blz. 118 - 133.

- Rectificatie: Leidsjaarboekje 1908 blz 180 W.M. C. van Regt.

- Briefwisseling van Rijksarchief met archief Leiden.

- Leidsjaarboekje 1912: W.A. Beelaerts blz. 147 - 149

- H.K.T.-blad 3e jaargang nr. 1 juni 1988.

- Leidsdagblad 25 juli 1988.

- ZuidHollandpost 27 juli 1988.

- Alhpensdagblad 1 aug. 1988.

- Koerier 2 aug. 1988

- Zuid Holland post 2 aug. 1988.

- Artikel onbekende herkomst.

- Onderaardse gangen en gewelven onder huizen in de Hoogstraat 25 Den Haag btreft Aleid van Poelgeest.

- Alphensdagblad 2 aug. 1988. (ED interview).

- Alphensdagblad 4 aug. 1988.

- Opgravingsberichten N.J.B.G. & A.W.N. nr. 1 en 2.

- St. Poelgeest, persbericht.

AFBEELDINGEN

- 1730 Spilman maar A. de Haen.

- 1675 A. Rademaker

- 18e eeuwse kaart Poelgeest en omgeving

- 18e eeuwse tekening Klein Poelgeest.

- augustus 1988 foto’s en dia’s van de opgraving P. Alles

 

© Het Hollandse Kastelenteam 2011 - alle rechten  voorbehouden